Örneğin kişi kapıyı kilitlediğini bildiği halde tekrar tekrar kontrol edebilir, mikroplardan yoğun şekilde endişelenerek sık sık ellerini yıkayabilir veya istemediği bir düşüncenin gerçekleşmesini önlemek amacıyla zihinsel ritüeller yapabilir.
Kompulsiyonlar kısa süreli bir rahatlama sağlasa da zaman içerisinde obsesyon-kompulsiyon döngüsünü güçlendirebilir.
OKB'nin belirtileri nelerdir? OKB farklı şekillerde ortaya çıkabilir. En sık görülen belirtiler arasında:
- Tekrarlayan ve rahatsız edici düşünceler
- Sürekli kontrol etme ihtiyacı
- Mikrop ve bulaşma korkusu
- Aşırı temizlik veya yıkama
- Simetri ve düzen ihtiyacı
- Sürekli güvence arama
- Sayma, tekrarlama veya zihinsel ritüeller
- Zarar verme, dini veya cinsel içerikli istenmeyen düşünceler
yer alabilir.
OKB'de önemli olan yalnızca düşüncenin içeriği değil, bu düşüncenin kişide oluşturduğu yoğun kaygı ve kişinin bu kaygıyı azaltmak için gerçekleştirdiği davranışlardır.
OKB beyinde hangi bölgeleri etkiler? Araştırmalar OKB'nin tek bir beyin bölgesinden kaynaklanmadığını, birbirleriyle bağlantılı beyin devrelerinin işleyişindeki değişikliklerle ilişkili olduğunu göstermektedir.
Özellikle kortiko-striato-talamo-kortikal (CSTC) devreler OKB araştırmalarında önemli bir yere sahiptir.
Bu sistem içerisinde:
- Orbitofrontal korteks: Tehdit, hata ve sonuçların değerlendirilmesinde rol oynar.
- Anterior singulat korteks: Hata ve çatışma sinyallerinin işlenmesinde görev alır.
- Striatum/kaudat: Davranışların seçilmesi ve alışkanlıkların oluşmasında rol oynar.
- Talamus: Beyin bölgeleri arasındaki bilgi aktarımında görev alır.
Bu bölgeler arasındaki iletişimde meydana gelen değişikliklerin, OKB'deki sürekli şüphe, hata hissi ve tekrarlayıcı davranışlara katkıda bulunabileceği düşünülmektedir.
OKB'nin nörobiyolojisinde serotonin ve glutamat gibi nörotransmitter sistemleri de araştırılmaktadır. Bu nedenle OKB'yi yalnızca "serotonin eksikliği" ile açıklamak günümüzde yeterli değildir.
OKB nasıl tedavi edilir? OKB tedavi edilebilir bir ruhsal sağlık problemidir. Tedavi kişinin belirtilerinin şiddetine ve ihtiyaçlarına göre planlanır.
Bilişsel Davranışçı Terapi ve ERP
OKB tedavisinde en önemli psikoterapi yaklaşımlarından biri Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) içerisinde uygulanan Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) yöntemidir.
ERP'de kişi, terapistin rehberliğinde korktuğu veya kaçındığı durumlarla kontrollü şekilde karşılaşmayı ve ardından kompulsiyonu gerçekleştirmemeyi öğrenir.
Amaç kaygıyı tamamen ortadan kaldırmak değil, kişinin kaygı ve belirsizlikle kompulsiyon gerçekleştirmeden baş edebilmesini sağlamaktır.
İlaç tedavisi
Özellikle orta ve şiddetli OKB'de SSRI grubu antidepresanlar ve bazı durumlarda klomipramin kullanılabilir. İlaç seçimi ve doz düzenlemesi psikiyatrist tarafından yapılmalıdır.
TMS ve nöromodülasyon
İlaç ve psikoterapiye yeterli yanıt alınamayan bazı vakalarda Transkraniyal Manyetik Stimülasyon (TMS) gibi nöromodülasyon yöntemleri değerlendirilebilir.
OKB'de TMS araştırmalarında SMA/pre-SMA, dorsolateral prefrontal korteks ve medial frontal bölgeler gibi farklı hedefler üzerinde çalışılmıştır. Amaç yalnızca tek bir bölgeyi uyarmak değil, OKB ile ilişkili beyin devrelerinin aktivitesini modüle etmektir.
OKB ile yaşamak zorunda değilsiniz OKB, kişinin karakterinin zayıflığı veya "fazla düşünmesi" değildir. Tekrarlayan düşünceler ve davranışlar günlük yaşamınızı, ilişkilerinizi, iş veya eğitim hayatınızı etkiliyorsa profesyonel destek almak önemlidir.
Doğru değerlendirme ve uygun tedavi ile obsesyon ve kompulsiyonların yaşam üzerindeki etkisi önemli ölçüde azaltılabilir ve tedavi edilebilir.
Bilimsel kaynaklar
- American Psychiatric Association – DSM-5-TR
- Stein DJ, et al. Obsessive-compulsive disorder. Nature Reviews Disease Primers.
- Robbins TW, Vaghi MM, Banca P. Obsessive-compulsive disorder: puzzles and prospects. Neuron.
- CANMAT Clinical Guidelines
- NICE – Obsessive Compulsive Disorder: Treatment and Management
İçerik kaynağı: BrainKlinik için sağlanan “OKB.pdf” bilgilendirme metni. Kaynakçada belirtilen çalışmalar özgün metinden aktarılmıştır.
Tüm sağlık rehberi